Monday, January 16, 2017

Niwed masnachol Brexit

Fydda i ddim yn un o'r bobl hynny sy'n teimlo'r angen i ddweud ei ddweud trwy adael sylwadau ar dudalennau sylwadau Golwg360 - ond dwi'n meddwl bod y sylw idiotaidd ar ddiwedd y stori yma werth ychydig o sylw.  

Ymateb a geir i sylw gan Leanne Wood y bydd Brexit 'caled' yn gwneud niwed economaidd i Gymru (ac i'r DU).  Mae'r cyfranwr o'r enw Cledwyn wedi ypsetio am nad ydi o'n cael gwybod beth yn union fydd y niwed economaidd.  Mae yna ddau ateb os mai holi am yr effaith ar fasnach mae Cledwyn - y naill yn hollol amlwg,  a'r llall sydd braidd yn llai amlwg.  Mae un yn ymwneud a thollau ar nwyddau, ac mae'r llall yn ymwneud a tharfu ar gadwyni cyflenwi.  

O adael yr UE bydd rhaid i'r DU osod tollau ar nwyddau sy'n dod o'r UE a bydd rhaid i'r UE osod tollau ar nwyddau sy'n dod o'r DU. 

Felly, os oes  busnes sy'n mewnforio gwin o'r UE bydd pob potel ar y silff sydd wedi ei phrynu o'r UE yn costio cryn dipyn yn fwy. Bydd rhaid i'r gost cael ei drosglwyddo i'r cwsmeriaid yn y pen draw. Golyga hyn y bydd llai o boteli'n cael eu gwerthu, ac y bydd y rhai sydd yn cael eu gwerthu yn ddrud.

Weithiau bydd hyn yn cael yr effaith gadarnhaol ar werthwyr nwyddau sy 'n cael eu cynhyrchu yn y DU - byddant yn fwy cystadleuol oddi mewn i'r DU. Mae hynny'n wych os ydi hi'n bosibl cynhyrchu stwff tebyg i safon uchel yn y DU.  Mae'r broblem yn codi os nad yw hynny'n wir - ac mae 'n wir am lawer o nwyddau - gan gynnwys gwin.

Ond bydd yr un peth yn digwydd yn y cyfeiriad arall.   Bydd busnesau yn y DU yn gweld eu cynnyrch yn dod yn llawer mwy costus ym marchnad enfawr yr Undeb Ewropeaidd.  Hynny yw bydd cig oen sy'n cael ei gynhyrchu yng Nghymru - er enghraifft - yn llawer, llawer drytach yn Ffrainc nag yw rwan. 

Mae yna ail fater hefyd - ac mae'n un mawr - hyd yn oed os nad yw'n cael nemor ddim sylw yn y wasg.  Mae nwyddau sydd ddim yn cael eu masnachu oddi mewn i'r Farchnad Sengl yn gorfod cael eu gwirio wrth iddynt groesi'r ffin i 'r UE. Ynddo'i hun nid yw hyn yn niweidiol, ond os oes gennych lwyth o gydrannau ceir yn gorfod mynd trwy broses fiwrocrataidd mae'n dinistrio'r arfer o dderbyn cydrannau cyn agosed a phosibl at pan maent yn cael eu defnyddio sy'n gyffredin mewn gwaithgynhyrchu. Yn ychwanegol gallai'r broses o gynhyrchu ei hun ddod i stop tra bod cydrannau yn cael eu gwirio gan tollau os oes problem yn codi.

Yr ateb i gynhyrchwyr ydi stocio cydrannau - ond y broblem ydi bod hynny'n uffernol o ddrud - byddai angen creu a thalu am adeiladau storio.  Byddai'n cymryd mwy o lawer o amser i droi cydrannau yn bres.  Byddai yna hefyd gostau ynghlwm a newid modelau busnes yn llwyddiannus i ddelio efo hyn.  Hynny yw - bydd cadwyni cyflenwi yn cael eu tarfu - ac mae hynny'n farwol i gynhyrchwyr.


Friday, January 13, 2017

Fideo gwleidyddol yr wythnos

Mississipi Goddam gan Nina Simone ydi'r fideo yr wythnos yma.  Yn amlwg mae'r gan yn dod o gyfnod hawliau sifil yn yr UDA.  Mae'r geiriau yn edrych yn ddigon di niwed heddiw, ond ar y pryd roedd yn cymryd cryn ddewrder i rhywun croenddu feirniadu gwleidyddion a thaleithiau yn Ne'r UDA yn gyhoeddus.

Cafodd y gan ei chyfansoddi yn dilyn llofruddiaeth actifydd hawliau sifil o'r enw Medgar Evers yn 1963 gan Byron De La Beckwith - aelod o'r Klu Klux Klan.  





Wednesday, January 11, 2017

A beth sy'n mynd ymlaen yng Ngogledd Iwerddon

Er bod ymddiswyddiad diweddar Martin McGuinness yn ymddangos fel ymateb i'r sgandal hynod Wyddelig ei naws - Ash for Cash - nid dyna sy'n digwydd mewn gwirionedd.  Mewn amgylchiadau arferol byddai Sinn Fein yng Ngogledd Iwerddon wedi lled anwybyddu'r peth er bod y blaid yn y Weriniaeth yn llawer mwy piwritanaidd ynglyn a cham ymddwyn ariannol.  Beth sydd yn mynd ymlaen felly?



Cyn ateb y cwestiwn hwnnw mae'n rhaid deall y ffordd mae Sinn Fein yn rhesymu fel plaid.  Mae hi'n blaid hynod anarferol, a'r rheswm am hynny ydi cysylltiadau milwrol ei harweinyddiaeth.  Mae Sinn Fein yn rhesymu mewn ffordd digon tebyg i sut oedd yr IRA yn rhesymu.  Mae strategaethau'r Mudiad Gweriniaethol pob amser yn gweithio mewn ffram amser hir.  Does gan y mudiad ddim diddordeb mewn strategaethau byr dymor - mae pob dim ynglyn ag ennill mantais yn yr hir dymor. Canlyniad hyn yn aml ydi cyfnodau hir, distaw yn cael ei ddilyn gan newyd cyflym radicalaidd. Ymateb ydi 'r hyn ddigwyddodd echdoe i fethiant rhannol mewn strategaeth tymor hir.  Mae'r rhan fwyaf o bleidiau yn gweithio mewn ffram amser llawer llai.

Y bwriad yn dilyn Cytundeb Dydd Gwener y Groglith oedd adeiladu dylanwad gwleidyddol ar ddwy ochr y ffin er mwyn defnyddio'r sefydliadau a strwythurau oedd wedi eu creu gan y cytundeb i hyrwyddo'r broses o ail uno'r wlad.  Mae'r broses o adeiladu cefnogaeth yn y Weriniaeth wedi mynd rhagddo yn dda - mae'r blaid wedi datblygu cefnogaeth ar hyd a lled y wlad ac mae'n bresenoldeb grymus yn y Dail.  Cyn y cytundeb roedd yn gwbl ymylol i wleidyddiaeth y Weriniaeth.

Ond 'dydi'r ochr arall heb weithio cystal.  Tyfodd cefnogaeth wleidyddol Sinn Fein yn y Gogledd yn sylweddol yn ystod y blynyddoedd yn dilyn yr ymprydiau newyn ar ddechrau'r 80au - ond ni pharhaodd y twf wedi hynny oherwydd na lwyddwyd i adeiladu cefnogaeth y tu hwnt i berfedd diroedd yr IRA.  Parhaodd y rhan fwyaf o genedlaetholwyr i bleidleisio i'r SDLP.  Newidiodd Cytundeb Dydd Gwener y Groglith hynny, ac yn dilyn y cytundeb achubodd Sinn Fein y blaen ar yr SDLP am y tro cyntaf ers 2001.  Ers hynny mae'r gwahaniaeth rhwng y ddwy blaid wedi parhau i dyfu - ac mae SF bellach yn cael tua dwywaith cymaint o bleidleisiau a'r SNP.  

Serch hynny - yn groes i ddisgwyliadau arweinyddiaeth y Mudiad Gweriniaethol  - ni thyfodd y bleidlais genedlaetholgar at ei gilydd o tua 2005 ymlaen - os rhywbeth mae wedi dechrau syrthio'n ol.  Roedd hyn yn anisgwyl oherwydd bod y ganran o Babyddion yn y boblogaeth yn tyfu o flwyddyn i flwyddyn - ac yn ystod y rhyfel roedd Pabyddion yn llawer mwy tebygol o bleidleisio na Phrotestaniaid.

Mae'n debyg mai'r rheswm am hyn ydi natur y sefydliadau sydd wedi eu creu yn sgil Cytundeb Dydd Gwener y Groglith.  Gan bod grym yn gorfod cael ei rannu rhwng Unoliaethwyr a Chenedlaetholwyr mae SF bellach yn cael ei gweld fel rhan o'r sefydliad.  Mae cefnogwyr naturiol SF yn y Gogledd yn bobl hynod wrth sefydliadol.  O ganlyniad mae nhw'n fwy tueddol i aros adref ar ddiwrnod etholiad nag oeddynt yn y gorffennol.

Rhan o ymgais i newid pethau ydi digwyddiadau echdoe.  Mae'r blaid am gael ei hail frandio a'i hail leoli'n wleidyddol i fod yn rhywbeth mwy gwrth sefydliadol o lawer - a gallai hynny arwain at ail negydu'r ffordd mae elfennau o'r strwythurau a grewyd yn gweithio.  Gallai hefyd arwain at lywodraethiant uniongyrchol o San Steffan am gyfnod estynedig.

Ac mae yna un peth arall wrth gwrs - Brexit.  Mae'r bleidlais honno wedi cynnig posibiliadau newydd o ran annibyniaeth i'r Alban, ac mae'n cynnig posibiliadau o ran ail uno'r Iwerddon hefyd.  Bydd cael dwy gyfundrefn economaidd hollol wahanol ar ynys sydd wedi ei hintigreiddio mewn rhai ffyrdd yn creu problemau sylweddol.  Bydd y blaid yn ceisio manteisio ar hynny - ac nid fel plaid lywodraethol mae gwneud hynny. 






Sunday, January 08, 2017

Beth sy'n mynd ymlaen yn yr Alban?

Mae datganiadau Nicola Sturgeon tros y dyddiau diwethaf yn ddiddorol - ac yn awgrymu bod gan yr SNP fap pendant o'r ffordd ymlaen.  Mae hyn yn cyferbynu'n eithaf amlwg efo llywodraeth y DU - sy'n ymddangos i fod yn rhanedig ac aneglur ynglyn a'r hyn mae eisiau ei wneud.  Gadewch i ni geisio deall yr hyn mae'r SNP yn ceisio ei wneud.  Dywedwyd dau beth gan Nicola Sturgeon tros y dyddiau diwethaf:  

1). Na fydd yr SNP yn galw refferendwm ar annibyniaeth i'r Alban yn y tymor canolig os bydd y DU yn aros yn y Farchnad Sengl.

2). Y bydd yr SNP yn galw refferendwm mewn dwy flynedd os bydd y DU yn gadael y Farchnad Sengl.



Rwan ar un olwg mae hyn yn ymddangos yn rhyfedd.  Byddai rhywun yn disgwyl iddi fod yn anos i 'r Alban adael y DU os bydd tollau ar allforion a mewnforion o ac i'r UE.  Mae'r farchnad rhwng gweddill y DU a'r Alban yn llawer mwy na'r farchnad rhwng yr Alban a'r UE.  Petai'r DU yn gadael y Farchnad Sengl, yna y DU fyddai'r Farchnad Sengl i 'r Alban.  Byddai codi wal o dollau ar hyd y ffin efo Lloegr yn broblem.

Ond mae yna ffordd arall o edrych ar bethau.  Byddai gadael y DU hefyd yn rhoi cyfleoedd i'r Alban petai Prydain allan o'r Farchnad Sengl.  Ceir dau brif gyfle - neu un cyfle efo dwy agwedd iddi mewn gwirionedd.

1). Gallwn fod yn weddol sicr y byddai gwledydd yr UE yn syrthio tros ei gilydd yn cystadlu am farchnadoedd Prydain petaent yn gadael y Farchnad Sengl.  Gallai 'r Alban fod yn rhan o'r sgrambl yna.

2). Byddai'r Alban mewn lle delfrydol - yn ddaearyddol, ieithyddol a diwylliannol - i gystadlu am lawer o'r hyn y byddai gweddill y DU yn ei golli.  Byddai Paris, Frankfurt, Dulyn a Chaeredin yn cystadlu i ddenu sefydliadau ariannol - ond byddai Dulyn a Chaeredin gyda manteision oherwydd y byddai'n haws adleoli staff yna.  Petai cwmni ceir eisiau adleoli, byddai'n haws symud tros y ffin na symud tros y dwr. 

Byddai natur refferendwm o dan yr amgylchiadau yma'n dra gwahanol i'r un diwethaf - ond byddai yna naratif 'Ia' atyniadol y gellid ei chreu - yn arbennig felly os y byddai sefydliadau masnachol ac ariannol eisoes yn chwilio am gyfleoedd i adleoli. 


Friday, January 06, 2017

Y Dib Lems ers Brexit

Dwi wedi dwyn y graff isod o'r wefan politicalbetting.com - ac mae'n cyfleu rhywbeth diddorol.


Yr hyn rydym yn ei weld ydi llwyddiant i'r Lib Dems - o gymharu a'r etholiad flaenorol.  Mae'r Lib Dems yn ddi amwys gefnogol i 'r UE wrth gwrs.  Mae'r un peth yn wir am y Gwyrddion.  Mae'r Toriaid - bellach - ac UKIP yn ddi amwys eisiau gadael yr UE ac mae Llafur eisiau rhywbeth neu'i gilydd, ond does neb yn rhy siwr beth.  

Yr hyn sy'n ddiddorol ydi mor dda mae'r Lib Dems yn gwneud mewn ardaloedd a bleidleisiodd i adael. Hyd yn oed yn yr ardaloedd hynny mae yna leiafrif sylweddol - a lleiafrif sy'n fwy na pharod i fynd i bleidleisio - oedd eisiau aros yn yr UE.  Mae'r Lib Dems yn eu corlanu oherwydd nad ydynt yn gorfod cystadlu efo neb am eu pleidleisiau.

Mae'r wers yng Nghymru yn weddol amlwg mi dybiwn.

Wednesday, January 04, 2017

Monday, January 02, 2017

Problem y Blaid Lafur

Dydw i ddim yn arbennig o falch bod pol heddiw wedi dangos bod Llafur tros y DU wedi syrthio i cyn ised a 24%, wedi'r cwbl mae pob plaid unoliaethol arall yn waeth na nhw rwan mae nhw wedi cael gwared o Blair a Brown.  Ond does yna ddim llawer o amheuaeth bod y dyfodol canolig yn edrych yn ddrwg arnyn nhw, ac mae'r rhesymau am hynny yn weddol hawdd i'w harenwi.



Dydw i ddim yn meddwl bod yr hyn mae eu harweinydd yn ei ddweud yn arbennig o amhoblogaidd, nag yn wir yn amhoblogaidd o gwbl - ond mae nifer o ffactorau yn ei wneud yn amhoblogaidd - ei gymeriad anarferol i arweinydd plaid, gwrthwynebiad chwyrn unfrydol  y cyfryngau torfol, gwrthwynebiad chwyrn a hoffter o ryfela cartref y rhan fwyaf o aelodau seneddol Llafur.  Ond fel mae'r graff isod yn ei ddangos dydi pethau heb wella yn dilyn yr etholiad arweinyddol - yn wir maent wedi mynd cryn dipyn yn waeth.


Y rheswm am hynny yn ol pob tebyg ydi Brexit - neu a bod yn fwy manwl ymateb Llafur i Brexit.  Mae refferendwm y llynedd yn ddigwyddiad arwyddocaol a sylweddol ac mae sut y pleidleisiodd pobl yn debygol o effeithio ar y ffordd maent yn edrych arnynt eu hunain yn wleidyddol ac yn diffinio eu hunain yn wleidyddol.

Mae'r Toriaid wedi ymateb trwy symud i 'r Dde, a mynegi 'r bwriad i adael Ewrop, a gwneud hynny mewn modd fydd yn dod a mewnlifiad i ben.  Dydi'r ffaith eu bod yn gobeithio am rhywbeth afresymegol - aelodaeth o'r farchnad rydd ond dim mewnfudo - ddim yma nag acw, mae'r safbwynt yn glir a dealladwy.  Mae'r un peth yn wir am y Dib Lems, UKIP ac yn wir Plaid Cymru.  Dydi hynny ddim yn wir am Lafur - mae eu hymateb yn gymhleth.  

Mae'r rheswm am hynny ynddo ei hun yn eithaf cymhleth.  Er i fwyafrif da o bleidleiswyr 2015 Llafur bleidleisio i aros (mae'r ganran yn debyg i un Plaid Cymru, y Dib Lems a'r SNP) os ydynt i ennill etholiad cyffredinol mae'n rhaid iddynt apelio at grwpiau ychwanegol - ac mae'r rheini at ei gilydd wedi pleidleisio i adael (pleidleiswyr UKIP a phobl sydd ddim yn pleidleisio gan amlaf yn bennaf).  Felly mae'n rhaid iddynt gael o leiaf un droed efo'r sawl sydd am adael - a chystadlu efo'r Toriaid ac UKIP yn y pwll hwnnw.  Mae hynny'n gadael y pwll arall - un y 48% a bleidleisiodd i aros - yn eithaf rhydd i'r Dib Lems a'r Gwyrddion yn Lloegr, ac i'r pleidiau hynny a'r pleidiau cenedlaetholgar yng Nghymru a'r Alban.  

Felly maent mewn perygl o golli pleidleisiau i UKIP ymysg y sawl nad ydynt yn credu eu bod yn ddigon cefnogol i Brexit ar un llaw, ac i'r cenedlaetholwyr, Dib Lems a'r Gwyrddion ymysg y sawl nad ydynt am adael Ewrop.  Bydd eleni yn cael ei dominydfu 'n wleidyddol gan y negydu fydd yn digwydd yn sgil gweithrefu Erthygl 50.  Bydd hynny yn debygol o bolareiddio pobl, ac mae perygl y bydd Llafur yn cael ei gadael ar y ffens - neu'n meddiannu tir neb.  Bydd hyn yn ei dro yn eu gwneud yn amherthnasol - ac mae bod yn amherthnasol yn farwol i bleidiau gwleidyddol.

Sunday, January 01, 2017

Ffigyrau'r flwyddyn

O wel - dyma'r ffigyrau i lawr am y tro cyntaf yn hanes y blog - neu ers i ni ddechrau cyfri beth bynnag. Mae'r ffigwr ymwelwyr unigryw - y llinyn mesur pwysicaf am wn i - ar eu hisaf ers 2010.  

A'r rhesymau?  Dwi wedi blogio llai na'r llynedd, mae yna lai o flogiau eraill felly mae yna llai o draffig o flog i flog, doedd dim cymaint o ddiddordeb yn etholiad Cynulliad 2016 nag oedd yn etholiad San Steffan na refferendwm yr Alban (ar adegau felly mae'r traffig drymaf o lawer) ac efallai fy mod i'n mynd yn hen a boring.

Mi wnawn ni fwy o ymdrech eleni.  


Saturday, December 31, 2016

Y diweddaraf o Bencadlys Rhesymu Gwlanog Cymru

Os ydi rwdlan a malu cachu yn mynd a'ch bryd mae blog aelod seneddol Trefaldwyn - Glyn Davies yn goblyn o le da i fynd.  A View From Rural Wales, ond byddai Pencadlys Rhesymu Gwlanog Cymru yn enw gwell o lawer.  Cymerer yr ymdrech ddiweddaraf lle mae Glyn yn ddigon caredig i adael i ni wybod ei farn am Donald Trump a newid hinsawdd.  I dorri stori hir braidd yn fyrach:

1). Mae Glyn yn credu bod y busnes newid hinsawdd a'r cyswllt a gweithgareddau dynol yma yn ddamcaniaeth uniongred anoddefgar.
2). Mae Glyn o'r farn na fydd canlyniadau newid hinsawdd yn rhy ddrwg.
3). Dydi Donald Trump ddim yn hoffi'r ddamcaniaeth chwaith a bydd yntau yn caniatau i 'wyddonwyr' sydd yn cytuno efo fo gael dweud eu dweud.
4). Mae Glyn fodd bynnag yn poeni bod Trump yn mynd yn rhy bell o beth uffar trwy alw'r ddamcaniaeth yn hollol ffug a phenodi pobl sy'n gwneud eu bara menyn yn gwerthu olew i wneud pob math o swyddi yn ei weinyddiaeth.
5). Ond mae Glyn yn credu y bydd Trump yn dilyn agenda o ddad garboneiddio beth bynnag rhag ofn ei fod o a'i griw o werthwyr olew yn anghywir ynglyn a newid hinsawdd.

Rwan pam bod Glyn yn sgwennu nonsens fel hyn?  Dydi'r dyn ddim yn ddwl wedi'r cwbl.

Mae'r ateb yn eithaf syml -mae Glyn wrth reddf yn Adain Dde, ond mae o hefyd wrth reddf yn gymodwr - mae o'n hoffi cytuno efo pawb.  Dyma un o'r rhesymau pam bod cymaint o bobl a gwleidyddion yn arbennig yn hoff o Glyn - mae o'n gwneud synnau sy'n ddeniadol i bawb ar yr un pryd.  

Y broblem  wrth gwrs ydi ei bod yn amhosibl gwneud hynny heb rwdlan yn afresymegol.  





Wednesday, December 28, 2016

Hanner edrych ymlaen at 2017

Hanner edrych ymlaen ydw i oherwydd yr hyn ddigwyddodd yn 2016 - roedd bron i pob dim gafodd ei ddarogan gan bron i bawb yn anghywir.  Felly y cyfan ddyweda i ydi bod y canlynol yn bosibl - neu'n fwy na phosibl.

1). Degawdau o leihau yn amlder arfau niwclear yn dod i ben.  Ymddengys bod Rwsia yn awyddus i ddiweddaru ei harfau ac ymddengys bod Trump eisiau gwneud yr un peth yn yr UDA.  Mae Prydain eisoes wedi dweud y bydd Trident yn cael ei ddiweddaru.  Bydd bwriad yr UDA i adael i wledydd cyfeillgar edrych ar ol eu hunain yn filitaraidd yn rhoi pwysau ar Dde Corea a Japan i gael arfau niwclear  eu hunain i ymateb i fygythiad Gogledd Corea.  Yn ol pob tebyg bydd cytundeb yr UDA efo Iran i atal eu rhaglen niwclear nhw yn dod i ben a bydd hynny'n arwain at bwysau ar Saudi Arabia i gael arfau niwclear ei hun - mae'n debyg o Bacistan.  Bydd yr UDA yn llai cyfeillgar efo Ewrop ac yn fwy felly efo Rwsia.  Bydd hyn yn cynyddu'r pwysau am fwy o arfau niwclear yn Ewrop yn arbennig felly gydag ymadawiad y DU - Ffrainc yn unig fydd a'i harfau niwclear ei hun.

2). Llafur yn colli seddi yn yr etholiadau lleol yng Nghymru.  Yn hanesyddol mae Llafur yn gwneud yn dda mewn etholiadau lleol pan maent yn polio'n dda ar lefel 'cenedlaethol'.  Yn ol yn 2012 roeddynt yn y 40au cynnar yn y polau ac aethant ati i gynyddu eu cynrychiolaeth o 231 sedd.   Erbyn hyn maent fwy na deg pwynt canrannol yn is na hynny.  Gallai hyn arwain at golli llawer o'r hyn enillwyd yn 2012 - a cholli cynghorau megis Caerdydd, Abertawe a Wrecsam.  Dylai Plaid Cymru elwa o broblemau Llafur a'r Dib Lems i raddau llai.  Gallai'r Toriaid elwa hefyd - os nad ydi'r ffraeo mewnol mawr am Brexit wedi cychwyn.

3). Trafodaethau Brexit yn dod i ddiwedd di symwth a Phrydain yn gadael heb gytundeb.  Ar hyn o bryd mae yna wahaniaeth sylweddol yn y ffordd mae'r ddwy ochr yn gweld y trafodaethau.  Mae'r DU yn eu gweld fel ffordd o sicrhau amodau masnach ffafriol.  Mae pawb arall yn eu gweld fel modd yn bennaf o sicrhau bod Prydain yn cytuno i wneud taliadau i setlo'i dyledion cyn gadael.  Dydi'r ddau ganfyddiad tra gwahanol yma o bwrpas sylfaenol y trafodaethau ddim yn awgrymu y bydd pethau'n mynd yn dda - a gallant yn hawdd fynd yn wael iawn.

Beth bynnag ddigwyddith bydd pethau'n anodd iawn i'r Toriaid a bydd yr holltau sydd yn y blaid yn dod i'r amlwg - bydd y Blaid Doriaidd a'r Blaid Lafur mewn twll tebyg yn yr ystyr yna, ac mae ail strythuro'r drefn bleidiol yn y DU yn gyfangwbl bosibl.  Bydd yna hefyd gryn dipyn mwy o bwysau ar Theresa May.


4). Bydd llwyth o bobl enwog iawn nad ydi awdur Blogmenai erioed wedi clywed amdanynt yn marw.  Eto.

5). Bydd yn dod yn glir y bydd ffin de facto Prydain ac Iwerddon yn symud i borthladdoedd a meysydd awyr y dalaith.  Doedd hi ddim yn bosibl selio'r ffin pan roedd degau o filoedd o aelodau'r lluoedd diogelwch ar gael, a fydd hi ddim yn bosibl gwneud hynny yn yr oes sydd ohoni.  Felly bydd rhaid dangos pasbort ac ati yn y meysydd awyr a'r porthladdoedd.  Bydd hyn yn newid seicolegol go fawr.  Disgwyliwch glywed mwy am Ogledd Iwerddon yn sgil Brexit gyda llaw.  Yr UE a Chytundeb Dydd Gwener y Groglith ydi'r ddau set o gytundebau sydd wedi gwneud fwyaf i gynnal Ewrop yng Ngorllewin Ewrop yn ystod y blynyddoecc ers yr Ail Ryfel Byd.  Mae elfennau o Gytundeb Dydd Gwener y Groglith yn gweithio yng nghyd destun yr Undeb Ewropiaidd, a bydd rhaid ail adeiladu'r elfennau hynny.  Bydd llywodraeth Iwerddon yn edrych am pob math o sicrwydd - gan gynnwys sicrwydd y caiff Gogledd Iwerddon ail ymaelodi a'r UE yn syth bin os ydi hi'n pleidleisio i ail ymuno a gweddill Ewrop.

6). Mae'n ddigon posibl y bydd yna ambell i ryfel yn torri allan yma ac acw.  Bydd y ffaith bod cynghreiriau milwrol yn gwanio yn sgil ethol Trump yn golygu y bydd mwy o gytundebau uniongyrchol rhwng gwledydd unigol.  Bydd hynny'n gadael  mwy o wledydd heb llawer o ffrindoai a bydd temtasiwn i sawl gwlad fynd ati i setlo hen sgoriau.

7). Gallai unig aelod seneddol UKIP Douglas Carswell wneud 'Dafydd El' a gadael y blaid - gan adael eu bron i 4,000,000 heb gynrychiolaeth seneddol o gwbl.  'Doedd Carswell erioed yn UKIPar naturiol - a dydi pethau ddim wedi gwella ers etholiad 2015.  Bydd hyn yn dod a mwy o ffocws ar y criw bach ffraegar o UKIPars ym Mae Caerdydd.  

8). Etholiad Cyffredonol yn cael ei galw yn Iwerddon, Fianna Fail yn cael maddeuant rhannol am ddod yn agos at fethdalu, ond ddim yn dod yn agos at fwyafrif llwyr.  Fine Gael yn dod yn ail, ond yn mynd i glymblaid efo Fianna Fail.  Enda Kenny yn gorfod rhoi'r ffidil yn y to.  Sinn Fein yn ffurfio'r wrthblaid swyddogol ond o dan arweiniad yr hynod ddosbarth canol ac anfilwrol Mary Lou McDonald, ac nid Gerry Adams.  Y Blaid Lafur yn diflannu. 

9). Yr SNP yn cyhoeddi y bydd refferendwm annibyniaeth arall yn cael ei gynnal yn 2018 - ond efo'r broblem sylweddol bod y rhan fwyaf o fasnach yr Alban efo Lloegr - a bod Lloegr y tu ol i wal dollau efo gweddill Ewrop. 

10). Pris petrol yn codi'n sylweddol.  Dwi'n gwrthod credu y bydd baril o olew yn costio cyn lleoed a $55 y gasgen mewn blwyddyn os mai prif weithredwr Exon Mobile sy'n gyfrifol am bolisi tramor America. 

11). Llafur yn cymryd blwyddyn o wyliau o'u cystadleuaeth arweinyddol blynyddol, ond Corbyn yn cryfhau ei afael ar y blaid - a hynny'n achosi drwgdeimlad a ffraeo.  Bydd anhrefn o fewn y Blaid Lafur Brydeinig, a bydd hynny yn ei gwneud mymryn yn fwy tebygol y bydd y Blaid Lafur Gymreig yn mabwysiadu statws ffederal.  Ond fyddwn i ddim yn dal fy ngwynt ar honna a bod yn onest.  Does yna ddim llawer o gyrff mwy ceidwadol na'r Blaid Lafur Gymreig.

12). Y Dde eithafol yn colli etholiadau yn yr Almaen a Ffrainc - yn rhannol oherwydd na fydd llawer o bobl yn chwenych yr anhrefn fydd i'w weld ym Mhrydain a'r UDA erbyn hynny.




Sunday, December 25, 2016

Fideo gwleidyddol yr wythnos

Wel, iawn - dydi canu carolau plygain ddim yn wleidyddol, ond maent ymysg yr  ychydig draddodiadau unigryw Gymreig sy'n ymwneud a'r Nadolig.  Felly dyma chi Ar Gyfer Heddiw'r Bore.

'Dolig Llawen i un ag oll.


Friday, December 23, 2016

Gwasgaru casineb tuag at y mwyaf bresus

Beth ydi'r term Cymraeg am hate preacher dywedwch?

Brexit wedi ei wneud yn syml

Bydd y flwyddyn nesaf yn cael ei dominyddu'n wleidyddol gan ymadawiad y DU a'r UE.  Mae'r holl beth yn edrych yn sobor o gymhleth ond dydi o ddim mewn gwirionedd.  
Tri prif opsiwn sydd yna mewn gwirionedd:
(1). "Brexit caled".  Golyga hyn y bydd y DU yn gadael y UE heb gytundeb ac yn gwrthod cwrdd a'i hymrwymiadau ariannol.  Yn amlwg fyddai yna ddim cytundeb masnachol efo'r UE,  byddai statws dinasyddion y DU yn Ewrop mewn lle anodd iawn, byddai pob math o broblemau cyfreithiol yn codi gan bod llawer iawn o'r hyn mae'r DU yn ei wneud yn rhyngwladol yn digwydd oherwydd cytundebau sydd wedi eu harwyddo gan yr UE ac nid y DU.  Er enghraifft mae hawliau i awyrennau'r DU lanio mewn meysydd awyr ar hyd a lled y Byd wedi eu cytuno yng nghyd destun Ewrop. Ni fyddai yna gytundeb masnach efo'r UE yn y dyfodol agos na chanolig, byddai'n rhaid sefydlu adran newydd enfawr yn y llywodraeth i negydu dwsinau o gytundebau masnach, ond byddai amheuaeth ynglyn a chyfreithlondeb y cytundebau hynny.  Byddai Dinas (ariannol) Llundain yn colli ei hawliau pasbortio efo Ewrop. Byddai hyn oll yn cael ei setlo yn y Llys Rhyngwladol tros gyfnod o flynyddoedd. Dyma'r llwybr mae UKIP ac Adain Dde'r Blaid Doriaidd eisiau ei ddilyn.
(2). "Brexit meddal" Golyga hyn bod y DU yn gadael yr UE trwy gytundeb ac yn cwrdd a'i hymrwymiadau cytundebol o ran pensiynau ac ati, ac yn cytuno ar drefniadau ar gyfer dinasyddion yr UE yn y DU a dinasyddion  y DU yn yr UE. Byddai hyn i bob pwrpas yn golygu bod pobl yn cael symud yn rhydd rhwng yr UE a'r DU.   Byddai cytundeb masnachol newydd rhwng yr UE a'r DU yn cael ei sefydlu tros amser, a byddai'n rhaid negydu dwsinau o gytundebau newydd - rhai masnachol, a phob math o rai eraill - ond ni fyddai yna frys gwyllt i wneud hynny - mae'n debyg y gellid masnachu o dan delerau tebyg i Norwy hyd bod cytundebau newydd yn cael ei negydu. Ni fyddai'n rhaid gweithredu cyfraith y DU oni bai am gyfreithiau masnachol. Byddai'n rhaid negydu cytundebau ynglyn ag amaethyddiaeth a physgota o'r cychwyn - dydi CAP (polisi amaeth yr UE) ond yn berthnasol i wledydd y tu mewn i'r Undeb.  Gellid felly - o gael cytundeb -  fewnforio cynnyrch rhad o ansawdd uchel o Awstralia, Seland Newydd a De America.  Byddai hyn yn gyrru prisiau bwyd i lawr, ond byddai hefyd yn hynod niweidiol i'r sector amaeth. 
(3). "Brexit y tylwyth teg".  Golyga hyn bod y DU yn gadael yr UE gyda'u cytundeb, ddim yn talu fawr ddim i'r DU ond yn derbyn holl fanteision aelodaeth.  Byddai dinasyddion y DU efo'r hawl i fynd a dod o'r UE fel y dymunant - ond byddai'n rhaid i ddinasyddion yr UE wneud cais am fisa cyn cael dod  i'r DU. Byddai dinasyddion y DU yn cadw eu hawliau i wasanaeth iechyd yn Ewrop, ond byddai dinasyddion yr UE yn colli eu hawliau i wasanaeth iechyd yn y DU.  Yn y sefyllfa hon, byddai'r DU yn parhau i fod yn rhan o'r farchnad sengl - ond byddai'n rhydd i drafod ei chytundebau masnach ei hun gyda blociau masnachu eraill yn ol ei dymuniad. Dyma'r opsiwn mae llywodraeth y DU a rhai o'r papurau yn dweud wrthym sy'n ein haros.  Pob lwc efo honna. 

Tuesday, December 20, 2016

Hanes dau gytundeb

Cyhoeddwyd fersiwn derfynol heddiw mae  cytundeb y Gyllideb Gymreig rhwng Plaid Cymru a’r llywodraeth wedi cael ei chyhoeddi.Mae Plaid Cymru wedi llwyddo i sicrhau tri consesiwn ychwanegol i’r hyn a gyhoeddwyd ym mis Hydref, sef:
• £10m ychwanegol i gefnogi busnesau a effeithir gan newidiadau i drethi busnes
• £15m ychwanegol dros bedair blynedd i’r Gronfa Trafnidiaeth Leol
• £50m dros bedair blynedd i gyflymu’r gwaith ar ffordd osgoi A483 Llandeilo

Mae Plaid Cymru yn falch o fod wedi sicrhau bargen mor dda ar gyfer pobl Cymru. Yn wir hon yw’r fargen un-flwyddyn fwyaf o’i math erioed. 
Yn y cyfamser - yn ol Golwg360 - mae'r Arglwydd Elis-Thomas hefyd wedi sicrhau consesiwn pwysig am ei gefnogaeth di amod i'r llywodraeth Lafur - sef cyfarfod efo Rhywun o'r llywodraeth pob bore Llun lle mae hwnnw'n dweud wrtho fo beth fydd busnes yr wythnos.  Bydd yr Arglwydd Elis-Thomas wedyn yn mynd ati i benderfynu os bydd ar gael i bleidleisio tros y llywodraeth - er nad ydi hynny'n gwneud gwahaniaeth os nad yw ar gael i fotio beth bynnag.
Mewn geiriau eraill dydi'r cytundeb fawr mwy na chyfarfod lle mae rhyw greadur druan yn gorfod hiwmro'r Arglwydd Elis-Thomas a'i helpu i deimlo'n bwysig.  
Uffar o fargen yn wir!

Monday, December 19, 2016

Etholwyr Meirion Dwyfor yn cael cynrychiolaeth nad ydynt ei heisiau

Felly ymddengys mai mewn enw'n unig mae Dafydd Elis-Thomas yn Aelod Cynulliad annibynnol - bydd yn cefnogi'r weinyddiaeth Lafur am weddill tymor y Cynulliad yma.

Cafodd etholwyr Meirion Dwyfor gyfle i ethol cynrychiolydd fyddai'n cefnogi llywodraeth Lafur yn ddi amod yn ol ym mis Mai - a manteisiodd 2,443 -  neu 12.1% ohonynt ar y cyfle i bleidleisio tros hynny.  Pleidleosiodd 87.9% o etholwyr Meirion Dwyfor yn erbyn cynrychiolaeth felly.  Ond dyna maen nhw'n ei gael gan eu haelod Cynulliad beth bynnag.

Dydi o ddim ots am yr etholwyr - dymuniadau, ego a theimladau'r etholedig ydi'r pethau pwysig 'dach chi'n gweld.  Mae'r etholwyr bellach wedi cyflawni eu pwrpas a gellir anghofio am eu dymuniadau.


Saturday, December 17, 2016

Camarwain ei ddarllenwyr

Bydd y sawl sy'n darllen tudalennau llythyrau y wasg Gymreig, sy'n edrych neu wrando ar Pawb a'i Farn neu Hawl i Holi neu sy 'n dilyn ei gyfri trydar yn gwybod bod yr eithafwr Asgell Dde, Felix Aubel eisiau gadael yr Undeb Ewropeaidd cyn gynted a phosibl ac eisiau Brexit mor galed a phosibl.  

Beth bynnag, cafwyd pol diweddar ar adael Ewrop gan y cwmni polio Opinium, ac mae'n arwain at ddau gasgliad.  Yn gyntaf dydi'r rhan fwyaf o bobl ddim eisiau refferendwm arall, ac yn ail mae mwy o bobl eisiau Brexit meddal na sydd eisiau un caled.  

Ymddengys bod Felix am i'w ddilynwyr trydar wybod hanner cyntaf y stori, ond nid yr ail hanner.  Mae'n ail drydar cyfeiriadau'r poliwr Keiran Pedley ynglyn a'r diffyg cefnogaeth i refferendwm arall.  



Ond mae'n 'anghofio' aildrydar cyfeiriadau Keiran Pedley at sut fath o Brexit mae pobl ei eisiau - er bod yna gymaint os nad mwy o gyfeiriad at hynny ar gyfri trydar Keiran Pedley.




Ymddengys bod gan Felix fwy o ddiddordeb mewn camarwain ei griw - ahem - dethol - o ddilynwyr na sydd ganddo mewn gadael iddynt wybod beth sydd yn digwydd.  

(A chyn i neb ofyn, dydw i ddim yn un o ddilynwyr Felix - dwi wedi cael fy mlocio ers talwm).

Cerddoriaeth gwleidyddol 1

Gyda chymaint o gerddoriaeth gwleidyddol ar gael roeddwn yn meddwl y byddai'n syniad cael cyfres wythnosol o fideos gwleidyddol.  Ceisiaf gyyhoeddi rhywbeth pob dydd Sadwrn am sbel.

Christy Moore yn canu am Victor Jara, canwr poblogaidd a laddwyd yn dilyn y coup d'etat yn Chile yn 1973 ydi'r gyntaf.




Thursday, December 15, 2016

Pam bod Llafur yn parhau i reoli er gwaetha'r holl fethiant?

Mae'n gwestiwn diddorol pam bod y Blaid Lafur yn dal mewn llywodraeth yng Nghymru er gwaethaf methiant parhaus i symud economi Cymru yn ei blaen mewn termau cymharol.  Bydd llywodraethau yn aros mewn grym am gyfnodau hir iawn weithiau (ond ddim yn aml) - ond fel rheol bydd hynny'n digwydd mewn cyd destun o dwf economaidd cyson yn hytrach na'r twf malwen mewn tar sy'n nodweddu Cymru.

Mae sawl rheswm am hyn mae'n debyg, ac un ohonynt ydi nad ar y llywodraeth Lafur mae'r bai i gyd - yn uniongyrchol o leiaf. Yr hyn sydd wrth wraidd tlodi Cymru yn y pen draw ydi'r ffaith nad oes ganddi afael ar y lefrau ariannol allweddol - mewn geiriau eraill oherwydd nad yw'n wlad annibynnol.  Rydym wedi llafurio o dan yr argraff ers canrifoedd mai 'r ffordd orau o symud yn ein blaen yn economaidd ydi trwy adael i wlad arall redeg ein economi - ac mae'n ymddangos nad ydi mynyddoedd di ddiwedd o dystiolaeth nad ydi hyn yn syniad da yn debygol o'n argyhoeddi i ddod i'r casgliad amlwg.

Ond mae Cymru'n tan berfformio o gymharu a phob man arall - Lloegr sydd mewn sefyllfa i droi'r dwr i'w melin ei hun (neu i felin De Ddwyrain eu gwlad o leiaf), yr Alban sydd efo economi bywiog a chyflenwadau sylweddol o olew, ond hyd yn oed Gogledd Iwerddon sydd wedi treulio degawdau yn edrych ar ei strydoedd yn cael eu rhwygo gan ryfel.  Hyd yn oed ag anwybyddu'r gwall creiddiol o gredu bod gwaredigaeth i'w gael gan rhywun arall, mae'n amlwg bod rhaid i lywodraeth sydd wedi bod mewn grym ers 1999 gymryd cyfrifoldeb - ond dydi'r etholwyr heb eu dal nhw'n gyfrifol hyd yn hyn.  Mae yna sawl rheswm am hyn:

1). Yn wahanol i lywodraethau'r DU, yr Alban a Gogledd Iwerddon dydi'r cyfryngau ddim yn dal y llywodraeth i gyfri.  Mae'r rhan fwyaf o bobl Cymru yn cael eu newyddion i gyd bron o Loegr, mae'r wasg Gymreig yn wan iawn ac mae'r cyfryngau teledu a radio yn ofn y Blaid Lafur Gymreig.  Mae Llafur yn cael methu, methu a methu eto, ond dydi'r etholwyr prin hyd yn oed yn cael gwybod hynny.

2). Mae hegemoni hir y Blaid Lafur yng Nghymru wedi arwain at sefyllfa lle mae cyrff cyhoeddus wedi cael eu stwffio efo'u cefnogwyr.  Felly mae cyrff a allai fod yn feirniadol o fetjiannau'r llywodraeth yn tueddu i aros yn ddistaw.  Maen nhw'n rhan o'r un is ddiwylliant methiannus.

3). Mae'r system etholiadol yng Nghymru yn garedig iawn tuag at y Blaid Lafur.  Ym mis Mai cawsant lai na 35% o'r bleidlais, ond 29 o'r 60 sedd.  Gallant lithro'n hawdd o dan 30% a pharhau i fod yn blaid fwyaf.  

4). Mae'r gwrthwynebiad i Lafur wedi rhannu yn weddol gyfartal - yn arbennig felly Plaid Cymru a'r Toriaid ar lefel Cynulliad.  Hyd eleni - pan ddaeth Llafur yn drydydd - roedd gwleidyddiaeth yr Alban yn eithaf binari.  O ganlyniad yn y dyddiau pan roedd Llafur yn rheoli (hyd at 2007) roedd yr SNP yn gallu denu'r bobl hynny nad oeddynt yn arbennig o wleidyddol, ond nad oedd yn hoff o Lafur.  Mae'r bleidlais honno'n mynd i pob cyfeiriad yng Nghymru.

Saturday, December 10, 2016

Ceredigion - Thanet South Cymru?

Dydw i ddim yn gwybod os ydi'r honiadau bod y Toriaid wedi gor wario yn South Thanet yn Etholiad Cyffredinol 2015 mewn ymgais i sicrhau nad oedd Nigel Farage yn cael ei ethol yn wir, ond yr honiad ydi bod £200k wedi ei wario a bod y gwariant hwnnw wedi ei guddio yn y cyfrifon.  Os ydi hyn yn wir wedi digwydd rydym yn son am dor cyfraith eithaf difrifol.

Mae gan Gymru ei South Thanet ei hun, lle mae yna wariant enfawr wedi digwydd mewn un etholaeth am ddegawd a mwy - gwariant sydd o bosibl yn gyfreithlon  - ond os yw mae'n cymryd mantais o fwlch nad oedd neb wedi ei ragweld yn y gyfraith gwariant etholiadol.  Rydym wrth gwrs yn son am Geredigion.  

Mae'r stori rydym am edrych arni  yn mynd yn ol mewn gwirionedd i Etholiad Cyffredinol 1983.  Yn yr etholiad honno llwyddodd y gynghrair newydd SDP / Rhyddfrydwyr - mam a thad y Dib Lems presenol - i ennill chwarter y bleidlais, bron cymaint a Llafur Michael Foot, ond ennill 23 o seddi yn unig o gymharu a 209 Llafur.  Yr hyn oedd yn gyfrifol am yr anhegwch yma o ran canlyniad yr etholiad oedd bod cefnogaeth y gynghrair wedi ei rannu'n rhy gyfartal ar draws y DU.  Dydi'n system etholiadol ni ddim yn garedig i bleidiau sydd a'u cefnogaeth wedi ei ddosbarthu yn y ffordd yma.  Dyna pam cafodd UKIP un sedd y llynedd am bron i 4m o bleidleisiau, tra cafodd yr SDLP dair sedd am 99,000 o bleidleisiau.

Dysgodd y blaid a ddatblygodd o'r gynghrair - y Dib Lems yn weddol gyflym o'r profiad, a daethant yn dipyn o arbenigwyr ar ganolbwyntio ar seddi penodol, a mabysiadwyd nifer o dechnegau i hyrwyddo hyn - rhai yn fwy di egwyddol na 'i gilydd. 

Tros yr etholiadau dilynol syrthiodd eu canran o'r bleidlais tros y DU, ond tyfodd eu niferoedd o etholiadau seneddol.  Roedd y llwyddiant yma wedi ei seilio ar ddewis ymgeiswyr cryf, gwario llwyth o bres, adeiladu presenoldeb ar gynghorau lleol, ac ymladd yr etholiadau i raddau fel cyfres o etholiadau lleol gan ddatblygu naratifau penodol ar gyfer etholaethau unigol.

Problem y Dib Lems yng Ngheredigion - fel mewn aml i sedd darged arall, yn arbennig rhai gwledig iawn - ydi nad oes ganddynt y milwyr troed i fynd a'r mynyddoedd o ohebiaeth etholiadol maent yn ei ddosbarthu o ddrws i ddrws yn y  seddi maent yn canolbwyntio arnynt.  Mae ailadrodd naratif benodol, leol drosodd a throsodd a throsodd yn rhan o'u strategaeth graidd.  Felly mae'n rhaid defnyddio'r Post Brenhinol.  Mae gwneud hynny tros etholaeth gyfan yn uffernol o ddrud - ac yn bwysicach mae'n llawer rhy ddrud i'w wneud yn gyfreithlon oddi mewn i'r cyfyngiadau gwario etholaethol.

Ond mae datrysiad i'r broblem yma - gwneud defnydd o ohebiaeth sy'n cael ei dalu amdano gan y blaid yn 'genedlaethol'.  Mae'r hyn y gellir ei wario yn llawer uwch - ac mae'r gwariant yn cael ei gofnodi ar y cyfrifon 'cenedlaethol' yn hytrach na'r rhai lleol.  Mae pob plaid yn gwneud hyn wrth gwrs - ond fel rheol er mwyn hyrwyddo naratif cenedlaethol.  Yr hyn mae'r Dib Lems yn ei wneud ydi defnyddio gohebiaeth 'cenedlaethol' i hyrwyddo ymgyrchoedd lleol.  Dydi hyn ddim mor anodd a mae'n swnio.  

Fel rheol mae'n bosibl gosod etholaethau  tebyg i'w gilydd mewn grwpiau penodol.  Er enghraifft trefi prifysgol lle mae'r Dib Lems yn cystadlu efo Llafur, etholaethau gwledig anferth yn Ucheldiroedd yr Alban lle mae'r gystadleuaeth efo'r SNP neu'r etholaethau yn Ne Orllewin Lloegr lle mae'r gystadleuaeth efo'r Toriaid.  Gellir paratoi stwff gwahaniaethol i grwpiau o etholaethau.  Cyn belled a bod enw'r etholaeth a'r ymgeiswyr yn cael eu cadw oddi ar yr ohebiaeth gellir paratoi deunydd 'cenedlaethol' sy'n cefnogi naratif etholiadol Inverness & Nairn, Sheffield Hallam neu Redruth - mae gwahanol negeseuon 'cenedlaethol' yn cael eu dosbarthu mewn gwahanol grwpiau o etholaethau.  Mae hyn yn digwydd yng Ngheredigion - ond y gwahaniaeth efo Ceredigion ydi'r ffaith ei bod yn perthyn i grwp o 1 - sedd wledig sy'n ymylol rhwng Plaid Cymru a'r Dib Lems.  Mwy am hynny yn y man.

Mi wnawn ni gael golwg ar ddeunydd etholiadol y Dib Lems mewn tair etholiad - San Steffan 2010 a 2015 a Cynulliad 2016.  Mae'r dair dudalen isod wedi eu cymryd o bapur 8 tudalen a ddosbarthwyd trwy'r post yn ystod ymgyrch San Steffan 2015. 







Mae cost cynhyrchu a dosbarthu papur 8 tudalen trwy'r  Post Brenhinol yn sylweddol.  Mae'n debyg y byddai'r gost o gwmpas £5,000 yng Ngheredigion  - £1,300 i 'r cwmni argraffu a £3,700 i Postman Pat, ei ffrindiau a'i gyfranddalwyr. Tua £12,000 ydi'r uchafswm y ceiir ei wario ar lefel etholaethol yn ystod mis diwethaf etholiad a £35,000 tros gyfnod o dri mis yn arwain at etholiad.

Rwan o edrych ar y papur un peth anarferol sy'n dod i'r amlwg ydi mai ar dudalen 1 a thudalen 1 yn unig mae enw Mark Williams ac etholaeth Ceredigion yn ymddangos.  Mae'r gweddill yn stwff cyffredinol - neu a bod yn gywirach, ymddangosiadol gyffredinol.  Os nad oes son am etholaeth benodol gellir rhoi'r costau yn erbyn gwariant cenedlaethol lle mae'r uchafswm gwariant yn anferth yn hytrach nag yn erbyn gwariant etholaethol lle mae'r uchafswm gwariant yn gymharol isel.

Felly i wneud i bethau weithio yng Ngheredigion mae'n rhaid i'r Dib Lems gyflwyno eu naratifau etholaethol gan gymryd arnynt eu bod yn naratifau cenedlaethol neu ranbarthol.  Byddai rhywun wedi meddwl y byddai gwneud hyn yn hynod anodd gan bod Ceredigion yn etholaeth unigryw.  Dyma'r unig etholaeth yng Nghymru lle mae'n ras rhwng Plaid Cymru a'r Dib Lems.  Ar wahan i Geredigion mae'n rheol etholiadol di feth bod y Dib Lems yn hynod wan lle mae Plaid Cymru yn gryf.

Ond dydi'r Dib Lems ddim yn gadael i bethau fel geirwiredd gyfyngu ar yr hyn sydd ganddynt i'w ddweud.  Sylwer ar y graff yn yr ail dudalen er enghraifft - mae'r Dib Lems yn hoff iawn o graffiau.  'Doedd y graff ddim yn cynrychioli'r darlun etholiadol ar gyfer unrhyw etholaeth na rhanbarth ar lefel San Steffan na hyd yn oed Cynulliad.  Mae'r ffigyrau yn gwbl ddychmygol.  Yn waeth na hynny maent yn berthnasol i strategaeth y Dib Lems yng Ngheredigion, ond ddim yn unrhyw le arall.  Dyna pam mai yng Ngheredigion, ac yng Ngheredigion yn unig ymddangosodd y graff - er bod y costau cynhyrchu a dosbarthu yn cael eu cwrdd yn 'genedlaethol'.  

Yn yr un modd mae ieithwedd yr holl bapur yn ffitio i naratif y Dib Lems yng Ngheredigion, ac yng Ngheredigion yn unig - ymosod ar Blaid Cymru, a Phlaid Cymru yn unig, vox pop o bobl o Geredigion, son am 'ymgyrchwyr lleol', 'canolbarth Cymru' ac ati.  

A felly dyna ni - dyfais bach eithaf syml o son yn benodol am Geredigion a Mark Williams mewn un tudalen yn unig, ond cyflwyno naratif sydd ond yn berthnasol i Geredigion a Cheredigion yn unig.  Mae hyn yn caniatau i'r Dib Lems roi chwarter y gwariant tuag at y cyfanswm etholaethol, a thri chwarter y gwariant tuag at y cyfanswm 'cenedlaethol'.

Neu ystyrier y canlynol - post uniongyrchol mewn amlen yn Etholiad Cyffredinol 2010:






Mae'n weddol gyffredin i bleidiau rannu costau rhwng ymgyrchoedd trwy roi mwy nag un pamffled mewn amlen.  Er enghraifft mewn sawl etholaeth yng Nghanolbarth a Gorllewin Cymru eleni anfonwyd un taflen Cynulliad ac un taflen Dafydd  Llywelyn (etholiad Comiwsiynydd yr Heddlu) efo'i gilydd yn yr un amlen. Felly roedd arian yn cael ei arbed, ac roedd y costau'n cael eu rhannu'n ddau ac yn ymddangos o dan dau bennawd yn y cyfrifon.  Mae pob plaid yn gwneud hyn, a does yna ddim problem efo'r arfer.

Ond mae'r Dim Lems yng Ngheredigion yn mynd gam ymhellach. Maent yn cynhyrchu  llenyddiaeth sy'n amlwg yn lleol o ran naratif ond yn geirio mewn modd sy'n osgoi costau etholaethol, ac yn cymysgu'r stwff efo deunydd sydd yn cyfeirio'n benodol at yr etholaeth.  Gwariwyd yn anhygoel yn gwneud hyn yn 2010. 

Mae'n bosibl mai  gwariant y Dib Lems yng Ngheredigion yn 2010 oedd y gwariant uchaf erioed mewn unrhyw etholaeth ar y pryd, record na gurwyd nes i'r Toriaid (yn honedig) wario £200k yn South Thanet y llynedd.  

Mwyafrif o 219 yn unig roedd y Dib Lems yn ei amddiffyn bryd hynny, ac mi amddiffynwyd y sedd trwy wario'n lloerig a chofnodi'r gwariant trwy ddulliau - ahem - hyblyg a chreadigol.  Roedd gwariant mawr ar seddi targed ar hyd a lled y DU gan y blaid yn 2010, ond roedd y gwariant yn uwch yng Ngheredigion nag oedd mewn seddi targed eraill  oherwydd y cymhlethdod o orfod cynhyrchu deunydd dwyieithog, ac oherwydd bod y stwff 'cenedlaethol' yn unigryw i Geredigion oherwydd bod ei phroffeil etholiadol yn unigryw. Doedd yna ddim economy of scale sy'n dod o gynhyrchu cannoedd o filoedd o bamffledi ar gyfer grwp o etholaethau.  Cafodd miloedd lawer o bobl tua 5-6 amlen tros gyfnod o 3 mis. Byddai hyn wedi costio £40-50k, ar bostio uniongyrchol yn unig.

Mae'r daflen a'r llythyr wedi eu teilwra i naratif etholiadol y Dib Lems yng Ngheredigion a - fel sonwyd eisoes - Ceredigion yn unig.  Mae amodau etholiadol Ceredigion yn gwbl unigryw.  Ceir son am 'sawl ardal' - ond yn un ardal yn unig mae'r neges yn berthnasol, ac mewn un ardal yn unig y cafodd y stwff ei ddosbarthu.  Afraid dweud nad oedd rhaid cofnodi'r stwff yma fel gwariant etholaethol?

Dydi pethau ddim gwahanol mewn etholiadau Cynulliad.

Defnyddwyd y Post Brenhinol ddwywaith i ohebu efo holl etholwyr yr etholaeth ym mhethefnos olaf yr ymgyrch eleni. Byddai'r gost yn debygol o fod yn £10k i £12k - tua'r uchafswm gwariant ynddo'i hun.  Felly unwaith eto roedd rhaid dod o hyd i ffordd o guddio'r costau yn y cyfrifon cenedlaethol.  Mae'r delweddau isod o un o'r papurau newydd a anfonwyd at bawb.:






Dim ond 1 tudalen o'r 4  sy'n son am yr ymgeisydd - a hynny am resymau rydym bellach yn gyfarwydd a nhw.

Mae tudalen 1 yn llawn canmoliaeth i'r Lib Dems gan bobl o Aberteifi, Llanrhystud ac ati (gwragedd cynghorwyr LD yn bennaf) ond does dim son am yr ymgeisydd. Tybed os wnaeth rhywun anghofio bod Ceredigion yn nheitl y papur?   Mae dwy dudalen arall yn ymosod ar y Blaid mewn modd digon negyddol ac anonest. Ond sonnir am Kirsty Williams ac am 'ardal fel hon' ac ati yn hytrach na'r ymgeisydd a'r etholaeth.

Un o sgil effeithiau'r bwlch yma yn y rheolau costau etholiadol ydi creu mwy o wleidydda negyddol.  Os nad ydych yn son am eich hymgeisydd eich hun y demtasiwn ydi i ymosod ar y blaid sy'n cystadlu yn eich herbyn. 

A dyna chi, Thanet South Cymru - gwariant enfawr ar un etholaeth, a'r gwariant hwnnw wedi ei guddio yn y cyfrifon 'cenedlaethol '. Cyfreithlon? - digon posibl.  Unol a bwriad y gyfraith!  Yn sicr ddim.












Friday, December 09, 2016

Ynglyn a cholofn 'Plaid Cymru Bad' Golwg

I'r sawl yn eich plith sy'n anghyfarwydd a'r term 'SNP Bad' mae'n debyg bod angen pwt o eglurhad.  Term ydyw sy'n cael ei ddefnyddio mewn perthynas ag arfer elfennau o'r cyfryngau i ddod i 'r un casgliad o pob stori - bod yr SNP yn 'ddrwg ' - ac i chwilio am unrhyw stori, unrhyw beth o gwbl, i gefnogi'r canfyddiad bod yr SNP yn ddrwg.

Roeddwn yn meddwl am hynny wrth ddarllen colofn ddiweddaraf Gwilym Owen yn Golwg heddiw.  Myllio oedd Gwilym oherwydd bod gan gwahanol aelodau o Blaid Cymru farn ynglyn a lle dylid lleoli pencadlys S4C yn sgil y stori ei bod yn ymddangos nad oes gan Coleg y Drindod yr adnoddau ariannol i wireddu eu cais llwyddiannus i ddenu'r cynllun i Gaerfyrddin, a'u bod wedi gorfod gofyn i 'r llywodraeth am gyfraniad sylweddol i wireddu'r cynllun.

Mae lleoliad pencadlys y sianel gyda goblygiadau sylweddol i etholaethau'r ASau a wnaeth sylwadau ar y mater - ac mae pob Aelod Cynulliad. (gobeithio) yn ceisio edrych ar ol buddiannau ei hetholaeth / etholaeth.  Yn ol Gwilym does yna ddim ots lle mae'r sianel wedi ei lleoli ac mai'r mater pwysig ydi'r ffaith bod yna 'ail, trydydd a phedwerydd' darllediadau ar y sianel. 

Am ennyd rhown o'r neilltu'r ffaith mai dim ond rhywun sy'n byw ar blaned arall - neu o leiaf mewn gwlad arall sydd ddim yn rhan o'r gyfundrefn ariannol rhyngwladol (Gogledd Corea er enghraifft)  - fyddai'n anwybodus ynglyn a pham bod S4C wedi gorfod newid ei ddarpariaeth yn ystod y blynyddoedd diweddar.  

Ond mi arhoswn efo'r busnes nad ydi o ots yn lle mae'r sianel wedi ei lleoli.  Roedd Gwilym wrth ei fodd pan glywodd yn y lle cyntaf bod y pencadlys newydd i'w leoli yng Nghaerfyrddin.  Eglurodd  bod cais Coleg y Drindod yn llawer gwell nag un Gwynedd - sydd trwy gyd ddigwyddiad llwyr yn cael ei arwain gan Blaid Cymru.  Ond yn fwyaf sydyn dydi'r lleoliad - na'r ffaith nad oedd y cynllun llwyddiannus yn fforddiadwy i'r sawl a'i creodd - yn bwysig.  Yn ddi amau ni fyddai'n bwysig i Gwilym chwaith petai'r esgid ar y droed arall a phetai cais Gwynedd wedi llwyddo, ond bod y cyngor wedi gorfod mynd i'r Cynulliad efo cap yn ei law ychydig fisoedd yn ddiweddarach i chwilio am bres i dalu amdano.

Mae yna rhywbeth bach arall hefyd cyn ein bod wrthi.  Dydi hi ddim yn gyffredin i'r cyfryngau Cymreig - i'r graddau eu bod yn bodoli o gwbl - fod yn bleidiol wleidyddol.  Mae ganddynt yn aml safbwyntiau gwleidyddol, ond dydyn nhw ddim fel rheol yn mynegi'r safbwyntiau hynny mewn naratif pleidiol wleidyddol.  Un o sgil effeithiau gwendid y cyfryngau a'r ffaith nad ydyn nhw'n hoffi cymryd safbwyntiau pleidiol wleidyddol ydi nad ydi'r llywodraeth yng Nghaerdydd yn cael ei dal i gyfrif yn yr un ffordd a llywodraethau Llundain, Caeredin a Belfast.  Mae colofn Gwilym yn Golwg yn  bleidiol wleidyddol yn yr ystyr bod yna un blaid nad yw yn ei hoffi, ac mae'n achub ar pob cyfle i ladd arni, ac mae'n benderfynol o ddal yr wrthblaid honno i gyfri' - os nad unrhyw un arall, nag yn wir y llywodraeth.

Mae  pob math o bethau'n digwydd yng ngwleidyddiaeth Cymru ar hyn o bryd - Llafur yn ffraeo'n fewnol ac yn parhau i fethu'n llwyr i lywodraethu yn effeithiol, rhyfel cartref parhaus yn y grwp gwleidyddol sy'n rheoli prif ddinas Cymru, y Toriaid Cymreig yn barhaol anghyson gyda'i agenda polisi yn cael ei lywio i raddau helaeth gan yr hyn mae llywodraeth y DU yn ei wneud yn Lloegr ac yn gefnogol i'r toriadau sydd wedi arwain yr 'ail, trydydd a phedwerydd' darllediadau ar S4C, y Dib Lems yn cael eu traflyncu gan Lafur, UKIP yng Nghymru yn tyfu ond mewn cyflwr o ryfel cartref parhaus, yn lladd ar ei gilydd yn gyhoeddus ac yn fileinig gyda dau o'i haelodau'n  cymudo i Fae Caerdydd o Loegr. Mae hinsawdd wleidyddol Cymru yn bellach i'r Dde, yn fwy anoddefgar ac yn fwy mewnblyg / Brydeinig nag a fu ers blynyddoedd mawr.   

Ond mae hyn oll  - a bron i pob dim arall sy 'n digwydd yng Nghymru yn mynd tros golofn Gwilym Owen fel dwr afon dros garreg - mae prif lif gwleidyddiaeth Cymru yn sgubo trosti'n ddi sylw.  Mae'n canolbwyntio i raddau helaeth ar ladd ar sefydliadau cyhoeddus (Cymraeg eu hiaith gan amlaf)  a lladd ar un blaid benodol, gan grafu o gwmpas yn obsesiynol am gerrig i'w troi a blew i'w hollti er mwyn iddo gael gwneud hynny.

Rwan fi fyddai'r person olaf i fod eisiau cau pig neb - rhydd i bawb ei farn, hyd yn oed os ydi 'r farn honno'n un hurt.  Serch hynny mae'n wir i ddweud mai ychydig o sylwebaeth ar wleidyddiaeth Cymru sydd i'w gael yn y cyfryngau prif lif, ac mae'r hyn sydd i'w gael yn y Gymraeg yn sobor o brin.  Ond mae un o'r ychydig golofnau rheolaidd yn methu'n lan a sylwi ar y newidiadau sylweddol sy'n digwydd yng ngwleidyddiaeth Cymru a'r tu hwnt ac yn canolbwyntio bron yn llwyr ar un rigol anhygoel a gyfyng, ac ail adroddus.  Trwy stryffaglo i roi ei hen, hen ragfarnau ar ffurf print mae  Gwilym yn colli cyfle euraid pob pythefnos i gynnig dehongliad o'r newidiadau enfawr sy'n digwydd.  Mae'n debyg  nad ydi o'n sylwi arnyn nhw.  I'r graddau hynny mae'r golofn yn wastraff llwyr o wagle, ac efallai ei bod yn bryd i'r stryffagl aflwyddiannus  pethefnosol i ddeall y tirwedd gwleidyddol sydd ohoni ddod i ben.


Y diweddaraf o etholiad arlywyddol America

Na, dwi ddim yn colli arni - am resymau sydd y tu hwnt i ddealltwriaeth Blogmenai mae rhai talaethau yn yr UDA yn dal i gyfri tan fis Ionawr, ac fel mae'r cyfri wedi mynd rhagddo mae'r bwlch rhwng Clinton a Trump wedi mynd yn fwy, ac yn fwy, ac yn fwy a hynny i fantais Clinton.  Ar hyn o bryd mae ei goruwchafiaeth yn fwy na 2.6 miliwn, a chafodd fwy o bleidleisiau na'r hyn gafodd Obama yn 2012.  Yn wir yr unig berson i gael mwy o bleidleisiau na gafodd Clinton erioed oedd Obama yn 2008 - ac mae'n debyg y bydd ganddi fwy na hynny erbyn i'r cyfri ddod i ben.  


Wednesday, December 07, 2016

Diolch _ _ _

_ _ i'r 89 aelod seneddol a bleidleisiodd yn erbyn amserlen Theresa May ar gyfer Brexit heno. 

Toriaid (1):
Ken Clarke 

Llafur (23):

Helen Hayes
Meg Hillier
Peter Kyle
David Lammy
Chris Leslie
Ian Murray
Barry Sheerman
Tulip Siddiq
Angela Smith
Catherine West
Daniel Zeichner
Rushanara Ali
Graham Allen
Ben Bradshaw
Ann Coffey
Neil Coyle
Stella Creasy
Geraint Davies
Louise Ellman
Jim Dowd
Chris Evans
Paul Farrelly
Mike Gapes  

 Dib Lems (5): 

Nick Clegg
Sarah Olney
Mark Williams
Alistair Carmichael
Tim Farron

SDLP (2)

Alasdair McDonnell
Mark Durkan 

Plaid Cymru (3)

Liz Saville Roberts
Hywel Williams
Jonathan Edwards
Gwyrdd (1):

Caroline Lucas

Annibynnol (2): 

Michelle Thomson
Natalie McGarry  
  
SNP (51):

Hendry, Drew.
Stewart Hosie
George Kerevan
Calum Kerr
Chris Law
Angus MacNeil John Mc Nally
Callum McCaig
Stuart McDonald
Ann =e McLaughlin
Carol Monaghan
Paul Monaghan
Roger Mullin
Gavin Newlands
John Nicolson
Brendan O'Hara
Kirsten Oswald
Steven Paterson
Margaret Ritchie
Angus Robertson
Alex Salmond
Tommy Sheppard
Chris Stephens
Alison Thewliss
Mike Weir
Catherine West
Eilidh Whiteford
Philippa Whitford
Corri Wilson
Pete Wishart
Tasmina Ahmed-Sheikh
Hannah Bardell
Mhairi Black
Ian Blackford
Kirsty Blackman
Philip Boswell
Deirdre Brock
Alan Brown
Lisa Cameron
Chapman. Douglas
Joanna Cherry
Ronnie Cowan
Angela Crawley
Martyn Day
Martin Docherty-Hughes
Stuart Blair Donaldson
Marrion Fellows
Margaret Ferrier
Stephen Gethins
Patricia Gibson
Patrick Grady
Peter Grant